LOT teknik arıza, uçak rotasyonu ve ekip eksikliği tazminatı

“Technical reason” veya “operational reasons” tek başına hukuki cevap değildir. LOT olayın ne olduğunu, sizin uçuşunuza nasıl bağlandığını ve makul önlemlerle neden önlenemediğini açıklamalıdır. Bu rehber 19 Eylül 2026 tarihinde geçerli EU261 ve SHY-YOLCU çerçevesine göre hazırlanmıştır.

Nedenin etiketi değil, olay zinciri önemlidir

EU261'de LOT yalnız olağanüstü olay bulunduğunu değil, gecikme veya iptalin bu olaydan kaynaklandığını ve sonuçtan kaçınmak için bütün makul önlemleri aldığını da göstermelidir. Aynı gün başka uçak, ekip veya rota kullanma imkânı bulunması değerlendirmeyi etkileyebilir.

Rutin teknik arıza neden çoğu kez yeterli savunma değildir?

Uçak parçaları bozulabilir, bakım sırasında sorun bulunabilir ve güvenlik gereği uçuş durdurulabilir. Güvenliğin öncelikli olması tartışılmaz; fakat güvenli kararın doğru olması, mali sonucun otomatik olarak yolcuya bırakılacağı anlamına gelmez.

AB Adalet Divanının van der Lans kararında, normal işletim içinde beklenmedik biçimde ortaya çıkan teknik problemin sırf aniden doğduğu için olağanüstü sayılamayacağı vurgulanmıştır. Arıza önceden tahmin edilememiş olsa bile bakım ve uçak işletimi havayolunun temel faaliyetidir.

Farklı sonuç doğurabilecek örnekler sınırlıdır:

• üreticinin ya da yetkili otoritenin açıkladığı gizli imalat kusuru;
• sabotaj veya terör eylemi;
• dış cisim çarpması gibi somut ve taşıyıcının normal faaliyetinin dışında kalan olay;
• hava trafik yönetiminin belirli uçuşu bağlayan kararı.

Kuş çarpması veya pistteki yabancı cisim gibi dış olay bulunduğunda bile LOT'un sonraki gecikmeyi azaltmak için ne yaptığı ayrıca incelenir. İlk olay olağanüstü olsa da gereksiz uzun organizasyon gecikmesi otomatik olarak korunmaz.

“Geç gelen uçak” açıklamasını geriye doğru izleyin

LOT sizin IST-WAW uçuşunuzun önceki rotadan geç geldiğini söyleyebilir. Şu bilgileri isteyin:

1. Uçağın önceki planlanan ve gerçek rotası.
2. İlk aksamanın yeri ve zamanı.
3. İlk olayın somut nedeni.
4. Sizin uçuşunuza taşınan gecikmenin süresi.
5. Uçak değişimi veya yedek kapasite değerlendirmesi.
6. Nihai varış gecikmesini azaltan yeniden yönlendirme adımları.

Bir önceki havalimanındaki fırtına gerçek sebep olabilir; üç rotasyon önce başlayan bakım sorunu ise farklıdır. Yalnız “aircraft rotation” yazan ret, bu ayrımı yapmaz. Yolcunun şirket içi kayıtların tamamına erişmesi beklenemez; mümkün olan uçuş geçmişi ve mesajları sunup açıklama yükünü LOT'a bırakın.

Ekip eksikliği ve çalışma süresi

Pilot veya kabin ekibi olmadan uçuş yapılamaz. Ani hastalık, görev süresi sınırı veya yanlış planlama aynı kelime altında toplanabilir. Şirket içindeki personel organizasyonu ve olağan hastalık riski çoğu durumda taşıyıcının faaliyet alanına yakındır.

Ekip, daha önceki dışsal aksama yüzünden yasal çalışma süresini doldurduysa iki aşamalı inceleme gerekir: dış olay gerçekten olağanüstü müydü ve LOT zincirin etkisini azaltmak için makul yedek ekip planladı mı? “Crew out of hours” tek başına ilk nedeni göstermez.

Havalimanındaki genel güvenlik olayı veya dış grev bütün ekip hareketini engellediyse sonuç değişebilir. LOT çalışanlarının kendi grevi ile hava trafik kontrolü ya da havalimanı personeli grevini aynı kabul etmeyin.

Uçak değişimi neden tek başına cevap değildir?

LOT planlanan uçağı değiştirebilir, daha küçük bir uçak kullanabilir veya başka istasyondan yedek uçak getirebilir. Değişim, teknik soruna karşı alınmış makul önlem olabilir; fakat ilk arızanın hukuki niteliğini kendiliğinden olağanüstü yapmaz.

Yeni uçak zamanında bulunmuş ama ekip, slot veya temizlik organizasyonu saatler sürmüşse gecikme birden fazla nedenden oluşabilir. LOT'tan her aşamanın zamanını istemek gerekir. Olağanüstü bir olay ile şirket içi organizasyon gecikmesi aynı dosyada birlikte bulunabilir; sabit tazminat sonucu, üç saatlik gecikmenin hangi kısmının kaçınılmaz olduğuna göre tartışılabilir.

Daha küçük uçak nedeniyle bazı yolcular alınmadıysa onların dosyası teknik gecikmeden çok zorunlu uçağa alınmama olabilir. Yolcu uçtu fakat daha alt kabine yerleştirildiyse kabin düşürme iadesi ayrıca incelenir. Aynı teknik başlangıç, yolcu bazında farklı haklar doğurabilir.

Makul önlem testini somutlaştırın

Taşıyıcının sınırsız kaynak tutması beklenmez. Yine de LOT yalnız “yedek uçak yoktu” demek yerine kendi kapasitesi ve olayın şartları içinde uygulanabilir seçenekleri değerlendirdiğini gösterebilmelidir:

• WAW veya istasyonda yedek uçak ve ekip;
• yolcuların başka LOT seferlerine dağıtılması;
• ortak veya başka taşıyıcıyla en erken rota;
• bakım ekibi ve parçanın zamanında ulaştırılması;
• uçuş sırasının veya rotasyonun yeniden kurulması;
• bağlantılı yolcular için proaktif rezervasyon.

Başka taşıyıcının aynı gün boş koltuğu bulunması, LOT'un mutlaka o bileti almak zorunda olduğu sonucunu tek başına vermez; fakat yolcuları ertesi güne bırakırken daha erken uygulanabilir rotanın neden kullanılmadığını sormak için güçlü veridir. Ekran görüntüsünü satın alma anındaki fiyat ve saatle saklayın.

Birden fazla neden içeren retler

Ret yazısı “weather and operational restrictions” gibi iki genel ifade kullanabilir. Her nedeni ayrı sorun: hava hangi havaalanındaydı, ATC kararı kaçta bitti, teknik kontrol ne zaman başladı, ekip görev süresi neden doldu? İlk dış olay bittikten sonra kalan şirket içi gecikme ayrıca ölçülmelidir.

Örnek: WAW'daki fırtına kalkışı iki saat engellemiş, hava açıldıktan sonra ekip rotasyonu dört saat daha sürmüş olabilir. Fırtınanın varlığı bütün altı saati otomatik olağanüstü yapmaz. Tersine teknik uyarı gerçekten üreticinin bütün filoyu yere indiren gizli kusur duyurusundan kaynaklanmışsa sıradan bakım içtihadını mekanik biçimde uygulamayın.

Yolcu hangi teknik kanıta erişebilir?

Yolcunun bakım defteri veya şirket içi olay raporu elinde olmaz. Başvuruyu yapabilmek için parça numarasını bilmek gerekmez. Erişilebilir kayıtları toplayın:

• LOT'un mesajındaki tam neden;
• kaptan veya kapı anonsunu olaydan hemen sonra yazdığınız not;
• uçağa binilip tekrar indirilme zamanı;
• teknisyen veya uçak değişimi hakkında ekran duyurusu;
• yeni uçak tescili görünüyorsa uçuş günü kaydı;
• LOT'un ret cevabı ve dayandığı olay kategorisi.

Bu veriler olayın nihai ispatı değil, LOT'tan somut açıklama istemenin temelidir. Teknik güvenlik belgelerinde ticari veya güvenlik nedeniyle sınırlama olabilir; buna rağmen taşıyıcı savunmasının özünü, nedenselliği ve makul önlemleri açıklamalıdır.

Türkiye çıkışında hangi kurallar devreye girer?

LOT'un gerçekten işlettiği Türkiye-WAW uçuşunda LOT AB taşıyıcısı olduğu için EU261 kapsamı mümkündür. Türkiye çıkışı ayrıca SHY-YOLCU açısından incelenir. SHY-YOLCU'nun 10 Aralık 2024 değişikliği, teknik veya operasyonel nedenlerle son varışta üç saat ve üzeri gecikmede tazminat hükmü getirmiştir.

Aynı rahatsızlık için iki düzenlemeyi yazmak otomatik iki ayrı sabit ödeme anlamına gelmez. Başvuruda rota, fiilî taşıyıcı, son varış süresi ve istenen hukuki temel açıkça gösterilir; alınan ödeme gizlenmez.

Doğrudan IST-WAW büyük çember mesafesi yaklaşık 1.347 km olduğundan EU261'de normal sabit kategori 250 EUR'dur. Varşova üzerinden başka yere devam eden yolculukta mesafe ve kapsam, tek rezervasyonun gerçek başlangıç ve son noktasına göre ayrıca değerlendirilir. Türkiye'den başlayıp yine AB dışındaki ABD veya Asya'da biten yolculuğa sırf WAW aktarması nedeniyle otomatik EU261 uygulanmaz.

Delil dosyası nasıl kurulmalı?

• PNR, e-bilet ve “operated by” satırı;
• planlanan ve gerçek kapı açılış saatleri;
• LOT SMS, e-posta ve uygulama bildirimleri;
• havalimanı ekranı veya görevli tarafından verilen gerekçe;
• ilk ve yeni biniş kartları;
• bağlantı kaçtıysa bütün kuponlar ve nihai varış;
• LOT ret cevabındaki tam ifade;
• aynı gün sunulan yeniden yönlendirme seçenekleri;
• bakım talebi ve gider faturaları.

Başvuruda kesin bilmediğiniz parçayı teşhis etmeyin. “Motor arızasıydı” demek yerine “LOT mesajında technical reason yazıyordu; olayın türünü, uçağı ve alınan makul önlemleri açıklamanızı istiyorum” ifadesi daha güvenlidir.

LOT teknik veya operasyonel aksamanızı ücretsiz kontrol edin.

Ret cevabına kısa yanıt modeli

Yanıtınızı üç bölüme ayırın:

1. Olay: uçuş, tarih, rota, fiilî taşıyıcı ve gerçek son varış.
2. Eksik açıklama: ret yazısındaki genel etiketin somut olayı ve nedenselliği göstermediği.
3. Talep: teknik kayıt türü, ilk aksama, uçuşa etkisi ve makul önlemlerin açıklanması; sabit tazminat ile giderlerin ayrı incelenmesi.

LOT olağanüstü koşulu yeterince kanıtlasa bile yemek, otel ve en erken yeniden yönlendirme hakları otomatik kaybolmaz. LOT ret ve itiraz rehberi dış başvuru yolunu seçmenize yardımcı olur.

İlgili rehberler

• LOT gecikmesinde üç saat hesabı
• Üç saatlik teknik ve operasyonel gecikme rehberi
• LOT başvuru formu ve belgeler
• LOT bakım ve masraf iadesi

Sık sorulan sorular

LOT teknik arıza derse tazminat otomatik reddedilir mi?

Hayır. Normal işletim sırasında çıkan rutin teknik arıza çoğu durumda olağanüstü koşul değildir. LOT somut olayı ve aldığı makul önlemleri açıklamalıdır.

Güvenlik için uçuş iptal edildiyse yine ödeme olabilir mi?

Evet. Uçağı uçurmama kararı doğru olabilir; mali tazminat testi arızanın havayolunun normal faaliyet riskinde olup olmadığına ayrıca bakar.

Ekip çalışma süresini doldurduysa bu olağanüstü müdür?

Tek başına değil. Çalışma süresinin neden dolduğu ve LOT'un yedek ekip veya yeniden planlama için hangi adımları attığı incelenir.

Önceki uçuş kötü hava yüzünden gecikmişse LOT ödeme yapmaz mı?

Somut hava olayı olağanüstü olabilir, fakat önceki uçuşla sizin seferiniz arasındaki bağ ve gecikmeyi azaltmak için alınan önlemler yine kanıtlanmalıdır.

Teknik arızada otel ve yemek hakkı sürer mi?

Evet. Sabit tazminat tartışmasından bağımsız olarak bekleme eşikleri ve geceleme oluştuğunda bakım hakkı gündeme gelir.

“Operasyonel neden” yazan mesaj başvuru için yeterli mi?

Başlatmak için yararlı delildir, fakat hukuki sonuca yetmez. LOT'tan olayın türünü, zamanı, nedenselliği ve makul önlemleri somutlaştırmasını isteyin.

Resmî kaynaklar

• LOT yolcu hakları
• LOT yolculuk sonrası talep formu
• AB 261/2004 sayılı Tüzük
• AB Komisyonu 2024 yorumlayıcı kılavuzu
• ABAD C-257/14 van der Lans kararı
• SHY-YOLCU Yönetmeliği