Üç saat gecikme: teknik veya operasyonel nedenle tazminat

Bu kural “üç saat geçen her uçuş kesin ödeme getirir” şeklinde okunmamalıdır. Önce SHY-YOLCU kapsamı, sonra gecikmenin teknik veya operasyonel niteliği, gerçek son varış zamanı ve işletici taşıyıcı belirlenmelidir. Hava, ATC veya güvenlik gibi dışsal bir olay farklı analiz gerektirir.

2024 değişikliği tam olarak ne getirdi?

SHY-YOLCU Madde 7'ye eklenen üçüncü fıkra, teknik ve operasyonel nedenlerle tehir edilen uçuşlarda yolcu son varışa en az üç saat geç ulaşmışsa Madde 8 ve Madde 9 yükümlülüklerine doğrudan atıf yapar. Madde 8 sabit tazminat tutarlarını, Madde 9 ise geri ödeme veya güzergâh değişikliği seçeneklerini düzenler.

Değişiklik yürürlüğe girmeden önceki uçuşlarla sonraki olayları aynı şekilde değerlendirmeyin. Talepte uçuş tarihini açıkça yazın ve değişikliğe dayanıyorsanız 10 Aralık 2024 tarihini belirtin.

Kalkış gecikmesi ile son varış gecikmesi aynı değildir

Uçak 3 saat 20 dakika geç kalkıp havada süre kazanarak 2 saat 50 dakika geç varabilir. Bu durumda son varıştaki üç saat eşiği oluşmayabilir. Tersi de mümkündür: kalkışta 2 saat 20 dakika gecikme, uzak park pozisyonu, kapı bekleme veya kaçırılan bağlantı nedeniyle son varışta beş saate dönüşebilir.

Doğru kronoloji şunları içerir:

• ilk programdaki kalkış ve varış;
• kapıdan ayrılma ve gerçek kalkış;
• iniş ve yolcuların çıkabildiği an;
• bağlantılı uçuşun planlanan ve gerçek zamanı;
• yeni rotadaki son varış;
• zaman dilimi farkları.

EU261 bakımından Avrupa Birliği Adalet Divanı, varışı yolcuların çıkmasına izin verecek en az bir kapının açıldığı anla ilişkilendirmiştir. SHY-YOLCU dosyasında bu içtihadı otomatik olarak Türk hukukunun tek ölçüsü gibi sunmak yerine, kapı açılışını güçlü zaman kanıtlarından biri olarak kullanın. Havalimanı kayıtları, taşıyıcı mesajı ve sonraki uçuşun biniş kartı birlikte daha sağlamdır.

“Son varış” bağlantılı seyahatte nasıl bulunur?

İstanbul-Antalya-Berlin seyahati tek PNR altındaysa ve ilk uçuş gecikmesi nedeniyle Antalya bağlantısı kaçırıldıysa, rezervasyondaki son nokta Berlin olabilir. Yolcu İstanbul'dan yalnızca iki saat geç ayrılmış olsa bile Berlin'e ertesi sabah ulaşmışsa son varış gecikmesi çok daha büyüktür.

İki ayrı bilet varsa ikinci uçuş çoğu zaman ilk taşıma sözleşmesinin son varışı sayılmaz. İlk uçuşun kendi varış gecikmesi ve kendi hakları korunur, fakat kaçırılan ikinci biletin bedeli otomatik olarak sabit tazminat hesabına eklenmez. OTA'nın self-transfer garantisi varsa bu, düzenleyici haktan ayrı sözleşmesel bir mekanizmadır.

Tek rezervasyonda kaçırılan bağlantı rehberi, PNR ve son varış testini örneklerle açıklar.

Teknik neden ne olabilir?

Teknik neden, uçak sistemi, bakım, parça, arıza uyarısı veya uçağın uçuşa elverişliliğiyle ilgili bir olay olabilir. Taşıyıcının yalnızca “technical” yazması olayın ayrıntısını göstermez. Şunları sormak gerekir:

• arıza hangi uçakta ve hangi segmentte ortaya çıktı?
• planlı bakımda mı, ani kontrolde mi tespit edildi?
• uçak değişimi neden ve ne zaman kararlaştırıldı?
• yedek uçak veya ekip seçeneği değerlendirildi mi?
• gecikmenin tamamı aynı arızadan mı kaynaklandı?

SHY-YOLCU'nun 2024 ek fıkrası teknik gecikmeyi açıkça ele alır. Bu nedenle teknik arızanın adını vermek, Türkiye kapsamındaki üç saatlik talebi otomatik olarak ortadan kaldıran bir ret gerekçesi değildir.

EU261 dosyasında da normal havayolu faaliyeti sırasında ortaya çıkan sıradan teknik sorunlar çoğu zaman olağanüstü koşul sayılmaz. Ancak üretim kaynaklı gizli kusur, sabotaj veya benzeri dışsal olaylar farklı olabilir. Aynı ifadeyi iki hukuk sistemine mekanik biçimde taşımayın; kapsam ve savunma ayrı kurulmalıdır.

Operasyonel neden ne anlama gelir?

“Operasyonel neden” hukuki sonucu kendiliğinden belirleyen bir sihirli kelime değildir. Geniş bir olay grubunu saklayabilir:

• ekip planlaması veya çalışma süresinin dolması;
• önceki uçuşun gecikmesi ve uçak rotasyonu;
• yer hizmeti koordinasyonu;
• uçağın veya ekibin başka sefere atanması;
• iç planlama, slot kullanımı veya ticari karar;
• bagaj, yakıt, yük dengesi veya dokümantasyon süreci.

Bunların bir kısmı taşıyıcının faaliyet alanında kalır; bir kısmı dışsal bir kararın sonucu olabilir. Örneğin ATC tarafından verilen zorunlu slot ile taşıyıcının rotasyon planlamasından doğan slot kaybı aynı değildir. Ret cevabında olayın başlangıcını, somut uçuşa etkisini ve alınan önlemleri isteyin.

Hava, ATC ve güvenlik olaylarında üç saat kuralı

Madde 7(3) teknik ve operasyonel nedenleri söyler. Şiddetli hava, hava trafik kontrolü kararı, pist kapanması veya güvenlik olayı farklı bir nedensellik taşır. Bununla birlikte havayolu dış olayı söyledikten sonra yaşanan tüm gecikmeyi o olaya yükleyemez. İlk bir saat hava kısıtlamasından, sonraki dört saat ekip veya uçak planlamasından kaynaklanmış olabilir.

Şu kanıtları karşılaştırın:

• aynı saatlerde aynı havalimanındaki diğer uçuşlar;
• METAR/TAF ve resmî hava uyarıları;
• NOTAM veya pist kapanış zamanı;
• ATC kısıtlamasının başlangıç ve bitişi;
• uçağın önceki ve sonraki rotasyonu;
• taşıyıcının verdiği ilk ve son açıklama.

Amaç genel bir internet araştırmasıyla şirket kayıtlarının yerini almak değil, ret gerekçesinin zaman çizelgesiyle tutarlı olup olmadığını denetlemektir.

Tazminat tutarı nasıl seçilir?

Madde 8'e göre iç hat uçuşlarında 100 Euro, dış hatlarda mesafeye göre 250, 400 veya 600 Euro öngörülür. Türk Lirası karşılığı hesaplanırken tazminatın ödendiği güne ait TCMB döviz satış kuru esas alınır.

Mesafe büyük çember yöntemiyle hesaplanır. Bağlantılı dosyada hangi noktaların mesafe hesabına gireceği bilet yapısına ve düzenlemenin ilgili hükmüne göre belirlenmelidir. Bilet fiyatının düşük olması sabit tutarı azaltmaz.

Taşıyıcı uygun alternatif uçuşla son varış gecikmesini mesafeye göre iki, üç veya dört saatin altında tutarsa tazminatı yüzde 50 azaltma hükmü gündeme gelebilir. Gerçek yeni varış saatini saklayın.

Madde 9 seçimi neden dikkat ister?

Madde 7(3), teknik veya operasyonel üç saat gecikmede Madde 9'a da atıf yapar. Madde 9 üç ana seçenek düzenler:

1. kullanılmayan bölümün ve yolculuk artık anlamını yitirdiyse ilgili tamamlanmış bölümlerin iadesi, gerektiğinde ilk başlangıç noktasına dönüş;
2. benzer taşıma şartlarında en erken fırsatta son varışa güzergâh değişikliği;
3. boş koltuk durumuna göre yolcunun uygun gördüğü sonraki tarihte güzergâh değişikliği.

İadeyi seçip aynı bileti kullanmaya devam etmek çelişkili olabilir. Yolculuğu tamamlamak istiyorsanız önce alternatif rota isteyin. Havayolu uygulamasındaki tek tıklamalı iptal ekranının sonucu açıklanmıyorsa ekran görüntüsü alın ve yazılı teyit isteyin.

Bakım hakkı üç saatten önce başlayabilir

Sabit tazminatın son varış eşiği ile havalimanındaki bakım eşikleri farklıdır. Madde 7, mesafeye göre iki, üç veya dört saatlik bekleme sürelerinde Madde 10 hizmetlerini devreye sokar. Madde 10 içecek, öğün, gerektiğinde otel ve transfer ile iki iletişim imkânını düzenler.

Havayolu kupon veya otel sağlamazsa önce hizmet talep ettiğinizi belgeleyin. Daha sonra zorunlu ve makul harcama yapın, ayrıntılı fiş isteyin. Alkol, lüks konaklama veya ilgisiz alışverişler iade dosyasını zayıflatabilir.

Güçlü bir üç saat dosyası

Başvuruyu “uçuşum gecikti, tazminat istiyorum” cümlesiyle bırakmayın. Şu yapıyı kullanın:

1. PNR, uçuş, tarih ve yolcu listesi;
2. işletici taşıyıcı ve SHY-YOLCU kapsamı;
3. planlanan ve gerçek son varış;
4. taşıyıcının bildirdiği teknik veya operasyonel neden;
5. Madde 7(3) ve Madde 8 kapsamında kişi başı tutar;
6. seçilen iade veya güzergâh değişikliği talebi;
7. bakım giderleri ve ekler;
8. banka bilgisi ve önceki ödemeler.

Taşıyıcıya ilk başvuruyu yaptıktan sonra 10 gün içinde cevap gelmez veya cevap yeterli olmazsa, SHGM'nin 2023 uygulama genelgesindeki koşullara göre yolcu hakları başvurusu değerlendirilebilir.

Gecikmenin nedenini zaman dilimlerine ayırın

Tek uçuşta birden fazla neden art arda gelebilir. Teknik kontrol 70 dakika sürmüş, daha sonra ekip çalışma süresi dolmuş ve yeni ekip beklenirken iki saat daha kaybedilmiş olabilir. Havayolunun yalnız ilk olayı söylemesi toplam gecikmenin tamamını açıklamaz. Basit bir nedensellik çizelgesi oluşturun:

Bu tablo, üç saat eşiğini yapay biçimde bölmek için değil, teknik veya operasyonel nedenin kapsamını ve taşıyıcının cevabındaki boşlukları görmek içindir. Yolcunun erişemeyeceği iç kayıtları tahmin etmeyin; saatli anons, SMS ve kapı değişikliklerinden başlayıp taşıyıcıdan eksik halkaları açıklamasını isteyin.

Sık sorulan sorular

Üç saat kalkış gecikmesi tazminat için yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir. Madde 7(3), teknik veya operasyonel nedenle planlanan son varış yerine üç saat ya da daha fazla geç ulaştırılmayı esas alır.

Uçuş 3 saat 5 dakika geç kalkıp 2 saat 55 dakika geç varırsa ne olur?

Son varıştaki üç saat eşiği oluşmayabilir. Bununla birlikte kalkıştaki bekleme süresine bağlı bakım hakları ayrıca doğabilir.

Teknik arıza tazminatı otomatik olarak kaldırır mı?

Hayır. SHY-YOLCU'nun 10 Aralık 2024 değişikliği teknik nedenli üç saatlik gecikmeyi açıkça düzenler. Arızanın somut niteliğini ve zaman çizelgesini isteyin.

“Operasyonel neden” yeterli bir ret açıklaması mı?

Hayır. Bu geniş ifade ekip, rotasyon, yer hizmeti veya dışsal slot gibi çok farklı olayları kapsayabilir. Havayolundan uçuşa özgü nedeni ve alınan önlemleri isteyin.

Bağlantıyı kaçırdıysam üç saat nerede ölçülür?

Tek rezervasyonda planlanan son varış noktası önemlidir. Ayrı bilette ikinci uçuş çoğu zaman ilk sözleşmenin son varışı sayılmaz.

Üç saat gecikmede bilet iadesi de isteyebilir miyim?

Madde 7(3), Madde 9 seçeneklerine atıf yapar. Ancak iade yolculuktan vazgeçme sonucunu doğurabilir; uçmak istiyorsanız alternatif rota seçeneğini netleştirin.

Euro tazminat Türk Lirasına hangi kurla çevrilir?

SHY-YOLCU Madde 8, tazminatın ödendiği güne ait TCMB döviz satış kurunu esas alır. Başvuru tarihindeki kurla kesin TL tutarı sabitlemeyin.

Resmî kaynaklar

• SHGM: güncel SHY-YOLCU metni
• Resmî Gazete: 10 Aralık 2024 tarihli SHY-YOLCU değişikliği
• SHGM: Yolcu Hakları Değerlendirme ve Uygulama Esasları Genelgesi 2023
• EUR-Lex: EU261 yorumlayıcı kılavuzu

Hukuki durum: 17 Eylül 2026. Uçuş tarihi, kapsam, gerçek işletici ve gecikmenin nedeni birlikte doğrulanmalıdır.