Avrupa-Türkiye uçuş gecikmesi: 3 saat ve 400 EUR

Buradaki üç saat, kalkış ekranındaki gecikme değildir. Tek rezervasyonla seyahat ediyorsanız planlanan son varış yerinde uçağın kapısının açıldığı ana kadar oluşan fark hesaplanır.

Önce saati doğru ölçün

Bir gecikme dosyasının en sık kaybedildiği nokta yanlış zaman hesabıdır. Havalimanındaki “landed” kaydı uçağın piste temasını gösterir; yolcunun varış sayacı ise en az bir kapının açılıp uçaktan çıkışa izin verildiği anda durur.

Örneğin uçak Frankfurt'tan üç saat kırk dakika geç kalkıp İstanbul'a iki saat elli beş dakika geç ulaşırsa EU261 sabit tazminat eşiği aşılmayabilir. Buna karşılık Paris'ten yalnızca yetmiş dakika geç kalkan yolcu, İstanbul'daki iç hat bağlantısını kaçırıp İzmir'e beş saat geç varırsa tek rezervasyonda son varış gecikmesi esas alınabilir.

Hangi yönde hangi düzenleme devreye girer?

Gecikmenin uzunluğu kadar rotanın yönü ve fiilî taşıyıcı da önemlidir.

Uçuş numarasının LH, KL veya TK ile başlaması kesin cevap değildir. Codeshare biletlerde uçuşu gerçekleştiren şirket farklı olabilir. Biniş kartında ya da rezervasyonda yer alan operated by satırı, doğru muhatabı belirlemek için uçuş kodundan daha değerlidir.

Avrupa-Türkiye uçuşlarında genel kapsam matrisini görün.

EU261 gecikme tazminatının dört koşulu

Üç saati aşmak tek başına yeterli değildir. Sağlam bir dosyada şu dört unsur birlikte bulunur:

1. Uçuş coğrafi olarak EU261 kapsamındadır.
2. Yolcu geçerli rezervasyonla zamanında check-in ve biniş için hazırdır.
3. Tek rezervasyondaki son varış gecikmesi en az üç saattir.
4. Havayolu, olayın bütün makul önlemler alınsa bile kaçınılamayacak olağanüstü bir koşuldan doğduğunu kanıtlayamaz.

EU261 metnindeki bakım eşikleri ile içtihatla oluşan üç saatlik sabit tazminat eşiğini karıştırmayın. Yeme-içme hizmeti kısa mesafede iki saatlik beklemede başlayabilir; buna rağmen uçak son varışa üç saatten az gecikmeyle ulaşırsa sabit ödeme doğmayabilir.

SHY-YOLCU gecikmede ne sağlar?

Türkiye düzenlemesi Türk menşeli havayollarının Türkiye'ye ve Türkiye'den yaptığı uçuşları, yabancı şirketlerin ise Türkiye'den gerçekleştirdiği uçuşları kapsar. 10 Aralık 2024'te yürürlüğe giren değişiklik, teknik veya operasyonel nedenlerle geciken ve yolcuyu planlanan son varış yerine en az üç saat geç ulaştıran uçuşlarda tazminat ile ilgili yükümlülükleri açıkça düzenledi.

Bu ayrım önemlidir. EU261 altında gecikme tazminatı değerlendirmesi ile SHY-YOLCU'nun 2024 değişikliğindeki “teknik ve operasyonel neden” ifadesi aynı kelimelerle kurulmamıştır. Hava durumu, hava trafik yönetimi veya güvenlik olayını teknik arıza gibi göstermemek; şirketin “operasyonel” dediği bir olayı da ayrıntı istemeden kabul etmemek gerekir.

SHY-YOLCU'da iç hat uçuşu için 100 EUR; dış hatlarda mesafeye göre 250, 400 veya 600 EUR karşılığı öngörülür. Türk lirası hesabında güncel düzenleme, ödemenin yapıldığı güne ait TCMB döviz satış kurunu esas alır. Eski broşürlerde farklı bir kur tarihi görülürse yürürlükteki konsolide metinle karşılaştırın.

400 EUR ne zaman tipik, ne zaman yanlış olur?

Avrupa-Türkiye doğrudan uçuşlarının büyük bölümü 1.500-3.500 km bandında olduğu için 400 EUR sık karşılaşılan tutardır. Yine de üç ayrı istisna vardır:

• kalkış noktası Türkiye'ye yeterince yakınsa mesafe 1.500 km'nin altında kalabilir ve 250 EUR grubu doğabilir;
• tek rezervasyon Avrupa'dan İstanbul üzerinden 3.500 km'den uzak bir son noktaya uzanıyorsa 600 EUR gündeme gelebilir;
• havayolu yolcuyu belirli süre sınırları içinde alternatif bir uçuşla ulaştırmışsa EU261 tutarında yüzde 50 indirim tartışılabilir.

Mesafe havayolunun uçtuğu gerçek rota üzerinden değil, ilgili başlangıç ve son varış arasındaki büyük çember yöntemiyle ölçülür. Aile rezervasyonunda mesafe bir kez belirlenir, fakat şartları taşıyan her yolcu için tutar ayrı hesaplanır. Kucağında ücretsiz seyahat eden ve ayrı bileti bulunmayan bebek bakımından sonuç farklı olabilir.

Aktarma kaçtıysa tek rezervasyonu kanıtlayın

Tek PNR altında Münih - İstanbul - Gaziantep yolculuğu yapan bir yolcunun ilk uçuşu geciktiğinde yalnızca İstanbul'a varış farkı hesaplanmaz. Havayolu yolcuyu daha sonraki iç hat uçuşuna aktarmış ve Gaziantep'e dört saat geç ulaştırmışsa son varış eşiği aşılabilir.

İki bölüm ayrı biletliyse tablo değişir. İlk uçuşun taşıyıcısı, ikinci biletteki bağlantıyı korumayı taahhüt etmiş sayılmayabilir. İlk uçuş kendi başına üç saatten az gecikmişse, ikinci uçuşun kaçırılması EU261 sabit tazminatını otomatik olarak doğurmaz. Seyahat sitesinin iki bileti tek ödeme ekranında göstermesi de tek taşıma sözleşmesi bulunduğunu garanti etmez.

Tek rezervasyon için şu belgeleri birlikte saklayın:

• aynı e-bilet numarası veya bütün segmentleri gösteren rezervasyon teyidi;
• ilk ve yeni düzenlenen biniş kartları;
• bağlantının neden kapandığını gösteren kapı veya transfer masası kaydı;
• son varış noktasına ait planlanan ve gerçek saatler;
• şirketin sunduğu yeni güzergâhın yazılı teyidi.

Gecikme nedeni dosyanın yönünü değiştirir

Genellikle havayolunun faaliyet alanında kalan olaylar

Rutin teknik arıza, planlama eksikliği, uçağın önceki rotasyondan geç gelmesi, yedek ekip bulunmaması veya personelin çalışma süresi sınırına ulaşması her olayda otomatik biçimde olağanüstü değildir. Gerçek neden bir önceki havalimanındaki hava kapanmasıysa, zincirin başlangıcı ayrıca incelenmelidir.

Olağanüstü olabilecek olaylar

Uçuşla doğrudan bağlantılı ağır hava koşulu, hava trafik kontrol kararı, güvenlik riski, siyasi istikrarsızlık veya havalimanının kapanması sabit tazminatı engelleyebilir. Şirket hem olağanüstü olayı hem de gecikmeyle nedensellik bağını göstermeli, makul önlemlerle sonucu önleyemediğini açıklamalıdır.

“Operasyonel neden”, “uçuş güvenliği” veya “hava koşulları” tek başına ayrıntılı bir kanıt değildir. Aynı saatlerde benzer rotaların çalışmış olması da havayolunun mutlaka kusurlu olduğunu göstermez; pist, uçak tipi, slot ve mürettebat şartları farklı olabilir.

Beklerken yemek, otel ve iletişim

Bakım hakkı sabit tazminattan ayrıdır. EU261 kapsamında öngörülen kalkış gecikmesi:

• 1.500 km'ye kadar uçuşta en az 2 saat;
• AB içi 1.500 km üzeri veya diğer 1.500-3.500 km uçuşta en az 3 saat;
• kalan uzun uçuşlarda en az 4 saat

olduğunda bekleme süresiyle orantılı yiyecek-içecek ve iki iletişim imkânı sunulmalıdır. Yeni hareket ertesi güne kaldığında otel ile havalimanı-otel ulaşımı da gerekir.

Havayolu hizmet vermiyorsa önce masaya, uygulamaya veya çağrı merkezine yazılı talep bırakın. Sonra bekleme süresi için makul olan harcamayı yapın; lüks konaklama, alkol veya ilgisiz alışverişin geri alınması daha zordur. Ayrıntılı fatura ile ödeme kaydını birlikte saklayın.

Gecikme en az beş saate ulaştığında ve yolculuk artık amacını yitirdiğinde, kullanılmayan bilet bölümlerinin iadesi ile gerekiyorsa ilk hareket noktasına dönüş seçeneği gündeme gelir. Seyahate devam edip tamamlanan taşımayı kullanmak ile bütün biletin iadesini aynı anda istemek mümkün olmayabilir.

Havalimanında oluşturulacak zaman çizelgesi

Telefonunuzda tek bir not açıp olayları sırayla kaydedin:

1. planlanan kalkış ve son varış;
2. ilk gecikme bildiriminin saati ve açıklaması;
3. kapı değişiklikleri ile verilen yemek/otel teklifleri;
4. uçağa biniş, gerçek kalkış, piste iniş ve kapı açılışı;
5. kaçırılan bağlantı ve sunulan yeni uçuş;
6. son noktaya ulaşma saati ve yapılan zorunlu harcamalar.

Ekran görüntülerinde telefonun saati, uçuş numarası ve tarih görünsün. Mümkünse havayolundan yazılı gecikme belgesi isteyin; verilmemesi başvuruyu sona erdirmez, ancak olayın sonradan anlatılmasını kolaylaştırır.

Başvuru metninde ne yazmalı?

Kısa ve denetlenebilir bir talep, uzun bir öfke anlatısından daha etkilidir. PNR ve yolcu adlarını, bütün rotayı, fiilî taşıyıcıyı, planlanan ve gerçek son varışı, gecikme nedenine ilişkin şirket açıklamasını ve istediğiniz kalemleri ayrı başlıklarla yazın. Sabit tazminat ile faturalı masrafları iki farklı toplam olarak gösterin.

EU261 kapsamındaki dosyada uçuşu fiilen yapan şirkete başvurun. SHY-YOLCU'ya dayanıyorsanız yine önce havayoluna yazın; yeterli cevap verilmezse SHGM'nin yolcu hakları başvuru sistemine geçin. SHGM'nin yayımladığı usule göre gecikme başvuruları bu kanala girebilir, fakat bagaj veya gönüllü bilet değişikliği aynı kategori değildir.

Gecikmenizin yönünü, süresini ve fiilî taşıyıcısını kontrol edin

Sık sorulan sorular

Üç saat kalkışta mı, varışta mı hesaplanır?

Sabit tazminat için tek rezervasyondaki planlanan son varışa bakılır. Gerçek varış, en az bir uçak kapısının açıldığı ve çıkışa izin verildiği andır.

Uçak üç saatten fazla geç kalktı ama iki saat elli dakika geç vardı; tazminat çıkar mı?

EU261'de üç saatlik son varış eşiği aşılmadığı için sabit tazminat genellikle çıkmaz. Buna rağmen kalkıştaki bekleme nedeniyle bakım hakkı doğmuş olabilir.

İstanbul'dan Turkish Airlines ile Avrupa'ya gecikirsem EU261 uygulanır mı?

Sırf varış Avrupa'da diye uygulanmaz; THY bir AB taşıyıcısı değildir. Uçuş SHY-YOLCU kapsamında ayrıca incelenmelidir.

Türkiye'den KLM, Lufthansa veya LOT ile dönüşte durum farklı mı?

Uçuşu gerçekten bu AB şirketlerinden biri yapıyorsa üçüncü ülkeden AB'ye varan uçuş EU261 kapsamına girebilir. Codeshare numarasını değil fiilî taşıyıcıyı doğrulayın.

Teknik arıza her zaman tazminat doğurur mu?

Hayır. EU261'de rutin faaliyet içinde kalan arızalar çoğu zaman olağanüstü sayılmaz, fakat dışsal veya gizli bir üretim kusuru gibi istisnalar olabilir. SHY-YOLCU'nun 2024 değişikliği de teknik veya operasyonel neden ile üç saatlik son varış gecikmesini birlikte arar.

Havayolu yemek vermediyse ne yapmalıyım?

Önce hizmet talep edin, yanıtı kaydedin ve bekleme için makul harcamaların ayrıntılı faturalarını saklayın. Masraf talebini sabit tazminattan ayrı gösterin.

Kaçırdığım bağlantı ayrı biletteyse son varış gecikmesi sayılır mı?

Genellikle hayır. Ayrı biletlerde her uçuş kendi sözleşmesi içinde değerlendirilir. İlk taşıyıcının ikinci bileti koruduğunu gösteren özel bir düzenleme varsa ayrıca incelenir.

Resmî kaynaklar

• EUR-Lex: (AT) 261/2004 sayılı Tüzük.
• Avrupa Komisyonu: EU261 yorumlayıcı ilkeleri.
• ABAD C-11/11: son varışta gecikme.
• ABAD C-452/13: kapının açıldığı varış anı.
• SHGM: güncel SHY-YOLCU metni.
• Resmî Gazete: 10 Aralık 2024 tarihli gecikme değişikliği.
• SHGM: yolcu hakları şikâyet usulü.
• Your Europe: gecikme, iptal ve bakım hakları.