Overbooking ve uçağa kabul edilmeme: tazminat ve kanıtlar

Yayınlandı: 18 Eylül 2026

“Denied boarding” yalnız overbooking demek değildir. Uçak tipi küçültüldüğü, ağırlık dengesi nedeniyle koltuk azaltıldığı veya operasyonel karar verildiği için de yolcu yerde kalabilir. Buna karşılık pasaport, vize, sağlık, güvenlik veya kapıya geç gelme sorunu varsa istem dışı kabul edilmeme tazminatı otomatik oluşmaz.

Önce olayın adını doğru koyun

Havayolu yeni bilet düzenlerken olayı “cancellation” veya “passenger no-show” olarak kaydedebilir. Gate'te yazılı belge istemek bu nedenle kritiktir.

Gönüllü arama nasıl yapılmalı?

SHY-YOLCU, taşıyıcı bir uçuşta kabul edilmeme öngörüyorsa önce menfaat karşılığında rezervasyonundan gönüllü feragat edecek yolcuları aramasını öngörür. Teklif pazarlığa açıktır; gönüllünün alacağı kupon veya para, istem dışı tazminat tablosuyla aynı olmak zorunda değildir.

Kabulden önce şu bilgileri yazılı alın:

• para, kupon veya mil tutarı;
• kuponun kullanım süresi ve kısıtları;
• kesin yeni uçuş ve koltuk durumu;
• yemek, otel ve transfer;
• bagajın nereden alınacağı;
• bağlantılı tüm segmentlerin korunması;
• gönüllü teklifin diğer iade haklarına etkisi.

“Bir sonraki uçuşa alacağız” sözü, tarih ve onaylı rezervasyon olmadan zayıftır. Standby bileti ile teyitli koltuk aynı değildir.

Gönüllü olan yolcu, kabul ettiği menfaatin yanında Madde 9 kapsamındaki iade veya güzergâh değişikliği seçeneklerinden yararlanabilir. Ancak istem dışı kabul edilmeme için öngörülen sabit tazminatı ayrıca alacağı varsayılmamalıdır.

İstem dışı ret için dört koşul

Güçlü bir dosyada yolcu şunları gösterebilir:

1. uçuş için onaylanmış rezervasyon;
2. taşıyıcının bildirdiği sürede check-in başvurusu;
3. geçerli pasaport, vize ve diğer seyahat belgeleri;
4. gönüllü olmadığını ve taşıyıcının kendisini seçtiğini gösteren kayıt.

Mobil biniş kartı kaybolabilir. Ekran görüntüsü alın, cüzdan uygulamasına kaydedin ve e-bileti saklayın. Bagaj teslim etiketi zamanında havalimanında olduğunuzu gösterebilir.

Personel sözlü olarak “uçak dolu” dediyse isim ve saat notu alın. Mümkünse şu ifadeyi içeren belge isteyin: yolcu zamanında ve belgeleri tam olduğu halde taşıyıcı kararıyla uçağa kabul edilmemiştir.

Uçak değişikliği ve ağırlık kısıtı

Daha küçük uçak gönderilmesi koltuk sayısını azaltabilir. Bu olay klasik satış kaynaklı overbooking olmasa da uygun yolcunun taşıyıcı kararıyla kabul edilmemesi sonucunu doğurabilir. Benzer biçimde ağırlık ve denge nedeniyle yolcu sayısının azaltılması, somut güvenlik gereğini ve seçimin nasıl yapıldığını gündeme getirir.

Taşıyıcı “safety” yazdığında şu sorular önemlidir:

• güvenlik kısıtı hangi teknik veya operasyonel veriye dayanıyordu?
• neden bagaj, yakıt veya başka operasyon çözümü yerine yolcu indirildi?
• gönüllü arandı mı?
• seçim ölçütü ayrımcı mıydı?
• aynı uçuş gerçekleşti mi?

Gerçek güvenlik kararı hafife alınmamalıdır. Ancak bu etiket, uçağa kabul edilmeme olayının tüm sonuçlarını otomatik silmez.

SHY-YOLCU tazminat tutarları

İstem dışı kabul edilmeme halinde Madde 8 tutarları gündeme gelir:

Mesafede planlanan son varış noktası esas alınır. Tek PNR altındaki bağlantıda yalnız reddin yaşandığı ilk segment değil, rezervasyonun son varışı önem taşıyabilir. Ayrı bilette ikinci PNR otomatik olarak hesaba eklenmez.

Taşıyıcı alternatif uçuşla yolcuyu mesafeye göre iki, üç veya dört saati aşmayan farkla ulaştırırsa tutarı yüzde 50 azaltma hükmü gündeme gelebilir. Yeni uçuşun gerçek varış saatini kaydedin; yalnız planlanan yeni saat yeterli değildir.

Türk Lirası ödeme, ödeme günündeki TCMB döviz satış kuruyla kontrol edilir.

Tazminatın yanında iade veya yeni rota

İstem dışı ret sonrasında yolcu sabit tazminata ek olarak Madde 9 seçeneklerinden birini kullanır:

• kullanılmayan biletin iadesi ve yolculuk anlamsızlaştıysa başlangıç noktasına dönüş;
• benzer şartlarda en erken fırsatta son varışa yeni rota;
• yolcunun uygun gördüğü daha sonraki tarihte, koltuk durumuna bağlı rota.

Havayolu yalnız bilet iadesi yapıp “dosya kapandı” diyemez. Yolcu gitmek istiyorsa yeni rota, vazgeçiyorsa iade seçer. Seçimi yolcu adına tek taraflı yapmamalıdır.

Bağlantılı yolculukta tüm segmentlerin yeniden düzenlendiğini kontrol edin. İlk bacağın yeni uçuşa alınması, dönüş kuponunun veya sonraki bağlantının açık kaldığını garanti etmez.

Beklerken yemek, otel ve transfer

Yeni uçuş saatine göre içecek, yemek, iletişim, geceleme gerekiyorsa otel ve ulaşım sağlanmalıdır. Olağanüstü koşul tartışması overbooking dosyasında genellikle merkezde değildir; yine de bakım hakkı ayrı kalemdir.

Havayolu hizmet vermezse önce isteyin, sonra makul harcamaları ayrıntılı fişlerle yapın. Uçağa alınmayan aile dört kişi ise yemek ve otel faturasında yolcu sayısını açıklayın.

Kimlerin seçildiği önemlidir

Taşıyıcı yolcu seçerken hareket kabiliyeti kısıtlı kişiler, refakatçileri ve tek başına seyahat eden çocuklara özel önem vermelidir. Irk, milliyet, engellilik veya başka korunan özellik üzerinden ayrım yapılamaz.

Aile üyelerinden yalnız birinin yerde bırakılması, çocuk veya bakıma muhtaç kişiyle ayrılma riski yaratıyorsa bunu hemen bildirin. Birlikte seyahat edilen rezervasyonu gösterin.

Sadakat statüsü olmayan, son check-in yapan veya en düşük tarifeyi alan yolcuların seçimi şirket algoritmasında görülebilir; ancak istem dışı reddin temel haklarını ortadan kaldırmaz.

Pasaport ve vize gerekçesi

Havayolu, yolcunun varış veya transit ülkesine giriş için gerekli belgeye sahip olmadığını düşünürse kabulü reddedebilir. Böyle bir dosyada:

• pasaportun geçerlilik süresi;
• vize veya oturum kartı;
• transit vize gereği;
• dönüş veya devam bileti;
• Timatic veya resmî konsolosluk kuralı;
• personelin kullandığı ülke ve belge kodu

incelenmelidir.

Belgeniz geçerliyse, resmî kuralı ve gate'te sunduğunuz belgenin kopyasını ekleyin. Sonradan ülkeye başka havayoluyla sorunsuz giriş yapmanız yardımcı kanıt olabilir, fakat ilk taşıyıcının o anda elindeki bilgi de değerlendirilir.

Gate'te alınacak kanıtlar

Havalimanından ayrılmadan şu dosyayı oluşturun:

• ilk biniş kartı ve e-bilet;
• check-in ve kapıya geliş zamanı;
• bagaj etiketi;
• gönüllü olmadığınızı gösteren not;
• ret nedeni ve personel belgesi;
• yeni uçuş bileti;
• verilen kupon veya ödeme;
• bakım teklifleri;
• gate ekranı ve uçuşun gerçekleştiği bilgisi;
• birlikte seyahat eden tanıkların iletişimi.

Yeni biniş kartında “INVOL”, “DBC”, “IDB” veya başka operasyon kodu bulunabilir. Anlamını taşıyıcıdan yazılı sorun.

EU261 ve UK261 ile fark

AB'den kalkan uçuşta EU261, Birleşik Krallık'tan kalkan uçuşta UK261 kapsamı taşıyıcıdan bağımsız oluşabilir. Türkiye'den AB'ye dönüşte işletici AB taşıyıcısı, Türkiye'den UK'ye dönüşte işletici UK veya AB taşıyıcısı gerekir. SHY-YOLCU ise kendi Türk/yabancı taşıyıcı kapsamını uygular.

EU261 ve UK261 de istem dışı kabul edilmeme halinde tazminat, rota/iade ve bakım sağlar. Aynı olayda sistemler örtüşürse aynı zarar için iki tam ödeme varsaymayın.

Başvuru metninin omurgası

Başvuruda şu cümleleri ölçülebilir biçimde kurun:

1. “Onaylı rezervasyona sahiptim ve ... saatinde check-in yaptım.”
2. “Geçerli pasaport/vize belgelerimi sundum.”
3. “Gönüllü olmadım; taşıyıcı beni ... gerekçesiyle kabul etmedi.”
4. “Uçuş diğer yolcularla ... saatinde gerçekleşti.”
5. “Yeni uçuşla son varışa ... saat geç ulaştım.”
6. “Madde 8 kapsamında ... Euro ve Madde 9 kapsamında ... seçeneğini talep ediyorum.”
7. “Sağlanmayan bakım için ekli ... tutarında giderim bulunmaktadır.”

İlk başvuruya taşıyıcı cevap vermez veya yetersiz cevap verirse SHGM'nin yolcu hakları süreci, uçuşun kapsamına göre değerlendirilebilir.

“Standby” ve teyitli rezervasyonu ayırın

Çalışan yakını bileti, bazı mil ürünleri veya son dakika bekleme listesi yolcuya yalnız koltuk kalırsa taşıma hakkı verebilir. Böyle bir yolcu ile teyitli rezervasyona sahip ücretli yolcunun durumu aynı değildir. E-bilette rezervasyon statüsünün “confirmed” olup olmadığını ve koltuk numarasının yalnız tercih mi, kesin tahsis mi olduğunu kontrol edin.

Teyitli rezervasyonunuz sonradan standby'a çevrildiyse değişikliğin ne zaman ve neden yapıldığını isteyin. Upgrade bekleme listesinde üst kabine alınmamak, satın alınan asıl kabinde koltuğunuz korunuyorsa uçağa kabul edilmeme değildir. Buna karşılık asıl koltuk da verilmezse ret olayı ayrıca doğabilir.

Havayolu “rezervasyon onaylı değildi” diyorsa ilk rezervasyon e-postası, ödeme tahsilatı, bilet numarası ve check-in açılışındaki statüyü sunun. Yalnız ödeme provizyonu her zaman kesilmiş bilet anlamına gelmez; 13 haneli e-bilet numarası ve kupon statüsü daha güçlüdür.

Kapıda verilen yeni biniş kartının üzerindeki “standby” veya “involuntary reroute” notunu silmeyin. Asıl kartı personel aldıysa fotoğrafını önceden çekmiş olmak faydalıdır. Grup rezervasyonunda kimlerin gönüllü olduğunu, kimlerin iradesi dışında geride kaldığını isim isim yazın; tek bir aile üyesinin voucher kabulü diğer yolcuların durumunu otomatik değiştirmez. Çocukla seyahat nedeniyle ailenin birlikte kalması gerekiyorsa bu tercihin havayolunun ilk reddinden sonra yapıldığını kaydedin.

Sık sorulan sorular

Gönüllü olarak kupon kabul edersem sabit tazminat alır mıyım?

Gönüllünün menfaati yazılı anlaşmaya dayanır. İstem dışı kabul edilmeme sabit tazminatını ayrıca alacağınızı varsaymayın; teklifin kapsamını okuyun.

Uçak küçüldüğü için koltuk kalmadıysa overbooking sayılır mı?

Satış kaynaklı klasik overbooking olmasa da zamanında ve belgeleri tam yolcunun taşıyıcı kararıyla istem dışı reddi söz konusu olabilir. Olay nedenini yazılı alın.

Kapıya geç geldiysem tazminat var mı?

Genellikle istem dışı kabul edilmeme koruması için zamanında check-in ve biniş koşullarını yerine getirmek gerekir. Kapı kapanış saatini ve geliş zamanınızı kanıtlayın.

Pasaportum geçerli olduğu halde belge yetersiz denildi; ne yapmalıyım?

Ret sırasında kullanılan kuralı isteyin, vize/oturum belgesini ve resmî giriş koşulunu ekleyin. Sonraki başarılı seyahat yardımcı olabilir.

Havayolu hemen para ödemek zorunda mı?

SHY-YOLCU tazminat yükümlülüğünün derhal yerine getirilmesini düzenler; fiili ödeme yöntemini ve hesap dökümünü yazılı isteyin. Kupon için onay gerekir.

Alternatif uçuşu kabul edersem tazminat hakkım biter mi?

Hayır. Yeni rota kabulü sabit tazminatı otomatik kaldırmaz; ancak son varış farkına göre yüzde 50 azaltma gündeme gelebilir.

Bir rezervasyonda dört kişi varsa ödeme kaç kişiye yapılır?

Koşulları sağlayan her yolcu ayrı değerlendirilir. Her ad, bilet numarası ve talep tutarını başvuruda listeleyin.

Resmî kaynaklar

• SHGM: güncel SHY-YOLCU metni
• SHGM: Yolcu Hakları Uygulama Esasları Genelgesi 2023
• Your Europe: uçağa kabul edilmeme hakları
• UK CAA: denied boarding

Hukuki durum: 17 Eylül 2026. Gate'ten ayrılmadan önce istem dışı ret nedenini ve yeni rota belgesini alın.