Alt sınıfa yerleştirme: yüzde 30, 50 veya 75 iade

Alt sınıfa yerleştirme için ilk bilet, kabin adı, rezervasyon sınıfı ve fiilen kullanılan yeni kabini kanıtlayın. Yalnız yeni biniş kartını saklamak yeterli olmayabilir; ilk e-bilet ve upgrade makbuzu da gerekir.

Gerçek downgrade nedir?

Gerçek downgrade, taşıyıcının yolcuyu satın aldığı hizmet sınıfından daha alt sınıfa yerleştirmesidir. Örnekler:

• Business Class bileti bulunan yolcunun Economy'de uçması;
• Business'tan Premium Economy'ye alınması;
• Premium Economy'den Economy'ye alınması;
• tek rezervasyonun yalnız bir segmentinde daha alt kabine geçirilmesi.

Aşağıdakiler ise her zaman Madde 11 downgrade'i değildir:

• aynı Economy kabininde koridor yerine orta koltuk;
• satın alınan ön sıra koltuğunun verilmemesi;
• lounge'ın kapalı olması;
• özel yemeğin yüklenmemesi;
• kabin aynı kalırken koltuğun yatmaması;
• bagaj hakkının sistemde görünmemesi.

Bu hizmet kusurları için ödenen ek ücretin iadesi veya sözleşmesel talep mümkün olabilir. Fakat yüzde 30/50/75 hesabını otomatik kullanmayın.

SHY-YOLCU oranları

Madde 11, fiyat farkına ek oranları şöyle belirler:

Ödeme mevcut metinde yedi gün içinde nakit, elektronik banka havalesi, banka ödeme emri veya banka çekiyle yapılır. Seyahat fişi veya başka hizmet biçimi için yolcunun imzalı mutabakatı gerekir.

Üst sınıfa ücretsiz yerleştirmede ise havayolu yolcudan ek ödeme isteyemez.

Fiyat farkı ve yüzde iade birlikte mi?

Evet. Türk düzenlemesinin metni, bilet ücretleri arasındaki farkın iadesine ilave olarak mesafeye göre yüzde ödemeyi söyler. Bu nedenle havayolunun yalnız Economy ile Business arasındaki tarife farkını döndürmesi Madde 11 talebinin tamamı olmayabilir.

Örnek bir hesap:

• satın alınan Business bilet ücreti: 1.200 EUR;
• fiilen kullanılan Economy sınıfının satın alma tarihindeki karşılaştırılabilir fiyatı: 400 EUR;
• mesafe kategorisi: 1.500-3.500 km;
• fiyat farkı: 800 EUR;
• ek yüzde 50: 600 EUR;
• incelenecek toplam: 1.400 EUR.

Bu basitleştirilmiş örnek, hangi vergi ve ücretlerin “bilet ücreti” içinde sayılacağı, gidiş-dönüş dağılımı ve yalnız bir segmentin etkilenmesi gibi tartışmaları içermez. Taşıyıcıdan hesap dökümü isteyin.

Satın alma tarihindeki fiyat neden önemli?

Madde 11(3), ücret iadesinde biletin satın alındığı tarihteki fiyatların dikkate alınacağını söyler. Uçuş günü Economy sınıfının çok pahalı veya çok ucuz olması doğru karşılaştırma olmayabilir.

Şu belgeleri saklayın:

• ilk e-bilet makbuzu ve tarife dökümü;
• rezervasyon sınıfı harfi;
• kabin adı;
• satın alma tarihi;
• ayrı upgrade faturası;
• yeni biniş kartı;
• taşıyıcının downgrade bildirimi;
• puan veya mil hareketi.

Havayolu fiyat farkını göstermiyorsa satın alma tarihindeki kabin dağılımını ve etkilenen segmentin ücret hesabını yazılı isteyin.

Yalnız bir segment downgrade edildiyse

İstanbul-Frankfurt-New York gibi tek bilette yalnız Frankfurt-New York bölümü Economy'ye düşürülmüş olabilir. Tüm gidiş-dönüş bilet ücretine körlemesine yüzde 75 uygulamak ile yalnız etkilenen segmenti sıfır değerle hesaplamak iki uç uçtur.

SHY-YOLCU metni bilet ücretleri farkı ve bilet ücretinin yüzdesinden söz eder; somut çok segmentli ücretin nasıl paylaştırılacağı tartışma yaratabilir. Taşıyıcıdan şu bilgileri isteyin:

• her segmentin ücret bileşeni;
• vergi ve taşıyıcı ek ücretleri;
• downgrade edilen kupon;
• kullanılan mesafe;
• fiyat farkı ve ek oran hesabı.

AB hukuku uygulanıyorsa ABAD'ın C-255/15 Mennens kararı, yalnız downgrade edilen uçuşun fiyatını esas alma yaklaşımını açıklar; segment fiyatı ayrı gösterilmemişse ilgili mesafe oranı kullanılabilir ve kabin sınıfından bağımsız vergiler matraha dahil edilmez. Bu yöntemi SHY-YOLCU'ya otomatik aktarılmış bir kural gibi sunmayın, fakat EU261 kapsamındaki ayrı hesabı kurarken kullanın.

Business, Premium Economy ve Economy

Kabin adı taşıyıcıya göre değişebilir. “Business”, “Premium”, “Comfort”, “Extra” veya markalı koltuk ürünü her zaman ayrı hizmet sınıfı değildir. Uçak değişikliğinde fiziksel koltuk farklı olsa da rezervasyon kabini aynı kalabilir.

Şunları karşılaştırın:

Business kabini olmayan yedek uçakta Business biletiyle Economy koltuğu verilmesi güçlü örnektir. Aynı kabindeki farklı uçak koltuğu daha çok hizmet kalitesi veya ek ücret iadesi olabilir.

Parayla alınan upgrade

Online teklif, havalimanı upgrade'i veya açık artırma yoluyla para ödeyerek üst kabine geçtiyseniz upgrade onayı taşıma sözleşmesinin parçası olabilir. Uçuşta alt kabine döndürüldüğünüzde yalnız upgrade ücretini iade etmek ile Madde 11 hesabı arasında fark bulunabilir.

Belgelerde şunları kontrol edin:

• upgrade teyitli miydi, bekleme listesi mi?
• yeni biniş kartı üst kabini gösteriyor muydu?
• ödeme kesinleşti mi?
• koşullar operasyonel downgrade halinde yalnız ücret iadesi mi söylüyor?
• SHY-YOLCU kapsamı oluşuyor mu?

Taşıyıcının sözleşme koşulu, zorunlu yolcu hakkını geçersiz kılamaz; fakat ürün gerçekten teyitli kabin değişikliği değilse sonuç farklı olabilir.

Mil veya puanla upgrade

Mil upgrade'inde iki talep ayrılır:

1. kullanılmayan upgrade için mil, vergi veya ek ücretin iadesi;
2. düzenleme kapsamında alt sınıfa yerleştirme ödemesi.

Milin nakit eşdeğeri tartışmalı olabilir. Program hesabındaki çekim ve iade hareketini, upgrade onayını ve ilk bilet bedelini saklayın. Havayolunun yalnız milleri geri yüklemesi Madde 11'in tüm parasal sonucunu karşılıyor mu, hesap dökümüyle kontrol edin.

Ücretsiz operasyonel upgrade daha sonra geri alınmışsa yolcu başlangıçta satın aldığı kabinde uçtuğu için downgrade oluşmayabilir.

Codeshare ve başka şirketin işlettiği uçuş

Bileti bir şirket satmış, uçağı başka şirket işletmiş olabilir. SHY-YOLCU yükümlülüğü “uçuşu icra eden hava taşıma işletmesi” üzerine kuruludur. Bununla birlikte ücret dökümü ve upgrade ürünü pazarlayan taşıyıcıda bulunabilir.

Başvuruyu işleticiye gönderirken satıcıdan da şu belgeleri isteyin:

• etkilenen segmentin ücret bileşeni;
• kabin ve rezervasyon sınıfı;
• upgrade tahsilatı;
• biletin yeniden düzenlenme kaydı.

İşletici ile pazarlayan taşıyıcı birbirine yönlendirirse her ikisinin cevaplarını aynı dosyada tutun.

Downgrade ile gecikme tazminatı birlikte alınabilir mi?

Evet, ayrı şartlar karşılanırsa farklı talepler birlikte bulunabilir. Yolcu daha alt kabinde uçmuş ve son varışa teknik nedenle dört saat geç ulaşmışsa:

• Madde 11 alt sınıf iadesi;
• Madde 7(3) ve 8 sabit gecikme tazminatı;
• sağlanmayan bakımın giderleri

ayrı kalemler olabilir. Aynı ödeme kalemini iki kez istemeyin, fakat havayolunun bir hakkı ödeyerek diğerini kapatmasına da izin vermeyin.

Yedi günlük talep dosyası

Downgrade öğrenildiğinde mümkünse kapıda veya kabinde yazılı teyit alın. Uçuştan sonra başvuruda:

1. PNR, bilet numarası ve yolcu;
2. satın alınan kabin ve rezervasyon sınıfı;
3. fiilen kullanılan kabin;
4. etkilenen segment ve mesafe;
5. ilk bilet makbuzu ve upgrade bedeli;
6. fiyat farkı hesabı talebi;
7. yüzde 30/50/75 ek ödeme;
8. para ödeme yöntemi

bulunsun.

Kupon istemiyorsanız açıkça banka havalesi talep edin. Ödeme sonrası tutarı ve kuru kontrol edin.

SHY-YOLCU ve EU261 hesabını ayrı tabloda tutun

Avrupa'dan Türkiye'ye başlayan veya AB taşıyıcısının uygun dönüş uçuşunda EU261 de uygulanabilir. AB kuralı 30/50/75 oranlarını kullanır, fakat matrah yaklaşımı Mennens kararıyla etkilenen uçuş segmentine bağlanır. SHY-YOLCU ise fiyat farkına ilave yüzde ödemeyi ve satın alma tarihindeki fiyatları açıkça belirtir. Sonuçları tek formülde eritmeyin.

İki sistem aynı uçuşta görünüyorsa aynı kabin kaybı için iki tam iade beklemeyin. Hangi hesap yolcu için daha uygun veya hangi kurumun yetkili olduğu somut dosyaya göre değerlendirilir. Havayoluna her iki olası temeli bildirirken daha önce yapılan ödemeyi açıkça gösterin.

Örneğin Paris-İstanbul-Bangkok tek biletinde yalnız İstanbul-Bangkok segmenti Business yerine Economy'de uçulmuşsa tüm biletin yüzde 75'ini istemek otomatik doğru değildir. EU261 incelemesinde etkilenen uzun segmentin fiyatı veya fiyat ayrıştırılamıyorsa mesafe oranı öne çıkar. SHY-YOLCU incelemesinde ise satın alma tarihindeki kabin fiyat farkı ve ek yüzde hesabı istenir. Havayolundan sektör bazlı ücret dökümü, vergi kalemleri ve yeniden düzenlenen bilet kaydını talep edin.

Gidiş üst, dönüş alt kabindeyse yalnız dönüşteki kaybı hesaplayın. Aynı rezervasyonda iki yolcudan biri düşürüldüyse de ödeme kişi bazında olmalıdır. Bir yolcunun gönüllü upgrade puanı iadesi, diğer yolcunun zorunlu downgrade alacağını kapatmaz.

Sık sorulan sorular

Business'tan Economy'ye düşürülmek için gecikme şart mı?

Hayır. Gerçek alt sınıfa yerleştirme kendi başına Madde 11 konusudur. Gecikme veya iptal varsa ayrı haklar ayrıca incelenir.

Aynı kabinde koltuğum değişti; yüzde 50 alabilir miyim?

Genellikle yalnız koltuk değişikliği gerçek kabin downgrade'i değildir. Ödenen koltuk ücretinin iadesi veya hizmet kusuru talebi daha uygun olabilir.

Fiyat farkı ile yüzde ödeme birlikte mi yapılır?

SHY-YOLCU metni, bilet ücretleri arasındaki farkın iadesine ek olarak mesafeye göre yüzde 30, 50 veya 75 ödemeyi düzenler.

Yalnız uzun segmentte downgrade oldum; tüm bilet mi hesaplanır?

Çok segmentli ücretin dağılımı somut döküme bağlıdır. Taşıyıcıdan etkilenen kupon, segment fiyatı, vergi ve oran hesabını isteyin. EU261 uygulanıyorsa Mennens yöntemi ayrıca önemlidir.

Mil upgrade'inde yalnız millerin iadesi yeterli mi?

Mil iadesi kullanılmayan upgrade ürününü karşılayabilir; SHY-YOLCU alt sınıf ödemesinin tamamını karşılayıp karşılamadığı ayrıca hesaplanmalıdır.

Havayolu kuponla ödeme yapabilir mi?

Seyahat fişi veya başka hizmet biçimi için imzalı mutabakat gerekir. Para istiyorsanız bunu yazılı belirtin.

Downgrade ve gecikme tazminatını birlikte isteyebilir miyim?

Evet, her hakkın ayrı koşulları sağlanıyorsa mümkündür. Talep kalemlerini ve hesaplarını ayrı gösterin.

Resmî kaynaklar

• SHGM: güncel SHY-YOLCU metni
• EUR-Lex: 261/2004 sayılı Tüzük
• ABAD C-255/15 Mennens kararı
• UK CAA: downgrading

Hukuki durum: 17 Eylül 2026. İlk ve yeni kabini, etkilenen segmenti ve satın alma tarihindeki ücret dökümünü birlikte saklayın.